Strona o opisująca zagadnienia dotyczące różnych rodzajów pomiarów oświetlenia
Wszystko o pomiarach oświetleniowych
tel. 501 756 358
Pomiary natężenia oświetlenia
Prawidłowe oświetlenie w miejscach pracy, budynkach użyteczności publicznej oraz w przestrzeni otwartej wpływa na bezpieczeństwo, ergonomię oraz zdrowie i wydajność ludzi. Przeprowadzanie okresowych oraz odbiorczych pomiarów oświetleniowych pozwala zweryfikować, czy instalacja spełnia obowiązujące normy prawne i techniczne.
Rodzaje pomiarów oświetleniowych
Pomiary oświetleniowe dzieli się ze względu na cel badania, rodzaj mierzonej instalacji oraz charakter mierzonego światła.
1. Pomiar natężenia oświetlenia elektrycznego (podstawowy)
Najczęściej wykonywany typ pomiaru, określający gęstość strumienia świetlnego padającego na określoną powierzchnię (wyrażany w luksach [lx]). Obejmuje:
- Oświetlenie stanowiskowe (obszar zadania): pomiar natężenia bezpośrednio w płaszczyźnie roboczej (np. biurko, blat montażowy, taśma produkcyjna).
- Oświetlenie ogólne: pomiar równomierności i poziomu natężenia światła w całym pomieszczeniu lub w strefach komunikacyjnych.
2. Pomiar oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego
Kluczowy pomiar z punktu widzenia ochrony przeciwpożarowej i bezpieczeństwa budynku (norma PN-EN 1838). Obejmuje badanie:
- Drogi ewakuacyjnej: sprawdzenie, czy natężenie światła wzdłuż osi drogi ewakuacyjnej wynosi minimum 1 lx.
- Stref otwartych (anty-panikowych): weryfikację natężenia oświetlenia (minimum 0,5 lx na poziomie podłogi).
- Stref wysokiego ryzyka: kontrolę miejsc, w których przerwanie zasilania stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia (np. stanowiska pracy przy maszynach w ruchu).
3. Pomiar luminancji (jaskrawości)
Mierzy ilość światła emitowanego lub odbijanego od danej powierzchni w określonym kierunku (wyrażana w kandelach na metr kwadratowy [cd/m²]). Pomiar ten wykonuje się przy użyciu luminancjonometru w celu oceny m.in.:
- Poziomu olśnienia (np. od ekranów komputerowych lub opraw świetlnych).
- Oświetlenia dróg i ulic (norma PN-EN 13201).
- Jaskrawości znaków ewakuacyjnych.
4. Pomiar światła dziennego (współczynnik światła dziennego – DF)
Ocenia dostęp światła naturalnego wewnątrz pomieszczeń. Współczynnik DF (Daylight Factor) określa stosunek natężenia oświetlenia wewnątrz do natężenia oświetlenia na zewnątrz w warunkach otwartego nieboskłonu.
Aspekty techniczne i metodyka wykonywania pomiarów
Aby wyniki pomiarowe były ważne pod kątem prawnym i BHP, należy przestrzegać ściśle określonych procedur.
Podział na strefy pomiarowe
Podczas badania stanowiska pracy przestrzeń dzieli się na trzy podstawowe obszary:
- Obszar zadania (płaszczyzna robocza): miejsce bezpośredniego wykonywania pracy.
- Obszar bezpośredniego otoczenia: pas wokół obszaru zadania o szerokości co najmniej 0,5 m.
- Obszar tła: pas o szerokości co najmniej 3 m przylegający do otoczenia bezpośredniego.
Wysokość płaszczyzny pomiarowej
Pomiary wykonuje się na odpowiedniej wysokości dopasowanej do charakteru wykonywanej pracy:
- Praca siedząca (np. biuro): 0,75 m lub 1,20 m nad podłogą (zależnie od geometrii stanowiska).
- Praca stojąca (np. taśma produkcyjna): 0,85 m lub 1,60 m od poziomu podłogi.
- Ciągi komunikacyjne i oświetlenie ewakuacyjne: poziom podłogi (0 m).
Wyznaczanie siatki pomiarowej
Nie mierzy się natężenia w jednym, losowym punkcie. Na ocenianej powierzchni tworzy się siatkę punktów pomiarowych. Liczba punktów siatki zależy od wymiarów pomieszczenia oraz jego geometrii, co pozwala na dokładne obliczenie średniego natężenia oraz równomierności.
Warunki prowadzenia pomiarów
- Pomiary oświetlenia elektrycznego należy prowadzić po zmroku lub przy całkowitym zasłonięciu dopływu światła dziennego (np. roletami).
- Ustabilizowanie źródeł światła: nowo zamontowane oprawy LED lub tradycyjne muszą przed pomiarem świecić nieprzerwanie przez określony czas (od 15 minut do godziny), aby osiągnąć nominalny strumień świetlny i temperaturę pracy.
- Czystość: oprawy świetlne oraz powierzchnie odbijające w pomieszczeniu powinny znajdować się w stanie czystym, zgodnym z warunkami eksploatacji.
Procedura pomiaru oświetlenia awaryjnego
Procedura pomiaru oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego jest ściśle regulowana przez normy PN-EN 1838 (Zastosowania oświetlenia – Oświetlenie awaryjne) oraz PN-EN 50172 (Systemy awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego). Badanie to ma na celu weryfikację, czy w przypadku zaniku zasilania podstawowego instalacja zapewni bezpieczne opuszczenie obiektu.
1. Przygotowanie sprzętu i analizy projektowej
- Przed wejściem w teren należy zapoznać się z rzutami budynku, przebiegiem dróg ewakuacyjnych, lokalizacją opraw awaryjnych oraz punktów pierwszej pomocy/przeciwpożarowych.
- Wymagany sprzęt to profesjonalny luksomierz o podwyższonej dokładności (posiadający aktualne świadectwo wzorcowania), zdolny do pomiaru bardzo niskich wartości natężenia oświetlenia (od 0,01 lx).
2. Przygotowanie warunków środowiskowych
Wymagany całkowity brak wpływu światła zewnętrznego.Pomiary należy wykonywać po zmroku lub przy całkowitym zasłonięciu okien. Światło dzienne oraz podstawowe światło elektryczne zakłócają odczyty. Przed rozpoczęciem testów wyłącza się całkowicie oświetlenie podstawowe w badanej strefie.
3. Symulacja awarii zasilania podstawowego
Przełączenie instalacji w tryb bateryjny.
Odłącza się zasilanie sieciowe (np. poprzez wyłączenie dedykowanych obwodów w rozdzielnicy lub użycie stacyjki testowej). W tym momencie oprawy awaryjne z własnymi akumulatorami lub zasilane z baterii centralnej powinny automatycznie przejść w tryb pracy awaryjnej.
4.Pomiary natężenia światła w punktach kluczowych
Pomiary wyłącznie na poziomie podłogi (0 m).
Pomiary wykonuje się przykładając sondę fotometryczną luksomierza bezpośrednio do podłogi (0 m) w następujących obszarach:
- Drogi ewakuacyjne (pas do 2 m szerokości): pomiar wykonuje się wzdłuż osi centralnej (minimum 1 lx) oraz na pasie obejmującym co najmniej połowę szerokości drogi (minimum 0,5 lx).
- Strefy otwarte (antypanikowe): wyznacza się siatkę punktów na powierzchni podłogi (z pominięciem obrzeża o szerokości 0,5 m). Natężenie nie może być niższe niż 0,5 lx.
- Strefy wysokiego ryzyka: pomiar wykonywany jest na płaszczyźnie roboczej danego stanowiska (minimum 10% oświetlenia podstawowego, ale nie mniej niż 15 lx).
- Punkty pierwszej pomocy i sprzętu ppoż.: w pobliżu każdego przycisku ROP, gaśnicy czy apteczki natężenie musi wynosić minimum 5 lx (pomiar w płaszczyźnie pionowej i poziomej).
5. Weryfikacja czasów załączenia i równomierności
Kontrola dynamiki narastania strumienia światła.
Podczas pomiarów weryfikuje się dwa parametry czasowe oraz jakościowe:
- Czas odpowiedzi: oprawy muszą osiągnąć 50% wymaganego natężenia w czasie do 5 sekund oraz 100% w czasie do 60 sekund.
- Stosunek równomierności Emax/Emin: stosunek maksymalnego natężenia do minimalnego wzdłuż drogi ewakuacyjnej oraz w strefie otwartej nie może przekraczać 40:1.
6. Sprawdzenie stanu baterii i czytelności znaków.
Należy sprawdzić stan diod kontrolnych LED na oprawach autonomicznych, poprawność podświetlenia jednostronnego i dwustronnego znaków ewakuacyjnych (piktogramów) oraz wykonać test autonomii baterii (zazwyczaj 1 lub 3 godziny pracy w zależności od wymogów obiektu).
7. Sporządzenie protokołu z badań
Wystawienie oficjalnej dokumentacji BHP/PPOŻ.
Wyniki zestawia się w tabeli zawierającej: punkt pomiarowy, wartość zmierzoną, wartość wymaganą przez normę PN-EN 1838 oraz ocenę (zgodny / niezgodny). Do protokołu dołącza się szkic rozmieszczenia punktów oraz kserokopię świadectwa wzorcowania luksomierza.
Podsumowanie wymagań normatywnych (PN-EN 1838)
| Strefa / Obszar | Wymagane natężenie minimalne | Miejsce pomiaru | Wskaźnik równomierności (Emax/Emin) |
| Droga ewakuacyjna (oś) | > 1 llx | Podłoga (0 m) | < 40:1 |
| Strefa otwarta (antypanikowa) | > 0,5 lx | Podłoga (0m) | < 40:1 |
| Strefa wysokiego ryzyka | > 15 lx lub (10% ogr.) | Płaszczyzna robocza | < 10:1 |
| Sprzęt ppoż. i apteczki | > 5 lx | Przy urządzeniu | nie dotyczy |
Protokół pomiarów oświetlenia
Po zakończeniu badań sporządza się Protokół z pomiarów natężenia oświetlenia, który zawiera:
- Dane zleceniodawcy oraz opis obiektu i badanych stanowisk.
- Dane przyrządu pomiarowego (nr seryjny, nr świadectwa wzorcowania).
- Szkic/plan strefy wraz z zaznaczoną siatką punktów pomiarowych.
- Wartości zmierzone oraz obliczone (średnie natężenie, równomierność).
- Odniesienie do wymogów normy (PN-EN 12464-1, PN-EN 1838 itp.).
- Końcowe orzeczenie o zgodności lub braku zgodności instalacji z wymaganiami.
Znaczenie protokołu pomiarów oświetlenia
Protokół z pomiarów natężenia oświetlenia to nie jest zwykły dokument techniczny – to formalny dowód spełnienia obowiązków nałożonych na pracodawcę przez Kodeks Pracy oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
Rzetelnie wykonane opracowanie stanowi podstawę podczas:
- Kontroli Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) oraz Sanepidu – brak aktualnych i poprawnych pomiarów może skutkować nakazami wyłączenia stanowisk z użytkowania lub karami finansowymi.
- Odbiorów technicznych budynków – niezbędny element dokumentacji do uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu.
- Postępowań powypadkowych – w przypadku zaistnienia wypadku przy pracy, niewłaściwe oświetlenie bywa traktowane jako bezpośrednia lub pośrednia przyczyna zdarzenia.
Kontrola okresowa sprawności oświetlenia
Regularna kontrola oświetlenia to nie tylko wymóg prawny, ale przede wszystkim inwestycja w komfort, wydajność i zdrowie wzroku pracowników. Pamiętaj, że badania należy powtarzać okresowo (najczęściej co 5 lat) oraz po każdej istotnej modyfikacji instalacji oświetleniowej czy zmianie układu stanowisk pracy.
Twój partner w rzetelnych i dokładnych przeglądach instalacji elektrycznych
Tel. 501 756 358
elinst@o2.pl
Nawigacja
Pomiary oświetleniowe
oświetlenie podstawowe
oświetlenie awaryjne
Oświetlenie ewakuacyjne
oświetlenie stanowisk pracy
dokumentacja pomiarów
sprawdzenie czasu działania